پمپهاي گريز از مركز كه در صفحات قبل بررسي شد در واقع پمپهاي جابجايي منفي هستند. در واقع اين پمپها سرعت سيال را به طور زيادي بالا مي برند در حاليكه پمپهاي جابجايي مثبت به طور ثابت و يكنواخت سيال را از داخل محفظه خود به بيرون مي رانند. پمپهاي جابجايي مثبت براي هد بالاتر و ظرفيت هاي پايين تر بكار مي روند. اصول كار به اين صورت است كه مقداري از سيال درون محفظه اي كه مرتباً پر از سيال مي شود گير مي كند و سپس در فشار بالاتري، از قسمت خروجي پمپ خارج مي شود.

تقسيم بندي انواع پمپ هاي جابجايي مثبت

پمپهاي جابجايي مثبت داراي دو نوع عمده هستند. يك نوع ،محفظه اصلي پمپ ثابت است و تقريباً شبيه سيلندر است و يك قطعه متحرك مانند پيستون درون آن حركت مي كند . به اين پمپها، پمپهاي رفت و برگشتي  مي گويند. اما نوع ديگر پمپها، پمپهاي دوراني  مي باشند كه حركت محفظه شامل سيال، از قسمت ورودي سيال تا قسمت خروجي آن صورت مي گيرد.

پمپهاي جابجايي مثبت نسبت به وضعيت پروان هاي كه داخل آن است تقسيم بندي هاي خاص خود را دارند: پمپهاي دنده اي  كه شامل دو چرخ دنده ساده هستند و يكي از آنها به وسيله عامل محرك مثل موتور به گردش در آمده و چرخ دنده ديگر را بر مي گرداند يك نوع از اين پمپها هستند. در پمپهاي دنده اي ميزان سيال را به سادگي و تنها با تغيير سرعت گردش محور مي توان تغيير داد.

  
شكل 5 - ترتيب ورود وخروج سيال در پمپ جابجايي مثبت

 پمپ هاي سنجشي معمولاً براي پمپ كردن مقدار دقيق سيال (مثل افزودن بازدارنده هاي شيميايي) به كار مي روند. ظرفيت كم و فشارهاي بالا از خصوصيات اين پمپ ها مي باشد.

پمپهاي پيستوني نيز به صورت جابجايي مثبت يا متغير ساخته مي شوند . در پمپهاي پيستوني با جابجايي متغير، جابجايي پمپ به طور خودكار تغيير يافته و موجب مي شود كه جريان مورد نياز سيستم به طور اتوماتيك ثابت باقي بماند. وقتي ميزان جابجايي تغيير كند فشار سيستم به نحوي متناسب با آن تغيير كرده به صورتي كه جريان تقريباً ثابت باقي بماند.

نحوه كار پمپ ها در سيستم
منحني يك پمپ ارتباط بين هد و ظرفيت يك پمپ را شرح مي دهد و اين ارتباط بدين صورت است كه هرچه ارتفاع بالاتري مورد نظر باشد ظرفيت پمپ كمتر خواهد شد و در نتيجه اين دو رابطه عكس با يكديگر دارند. منحني سيستم نيز ارتباط بين اختلاف هد كل در سراسر سيستم و جريان كلي در سيستم را نشان مي دهد.

براي انتخاب يك پمپ شكل و شيب نمودار پمپ بايد نسبت به موقعيتش ( با توجه به نمودار سيستم ) مورد توجه قرار گيرد. گاهي اوقات كه ظرفيت پمپ از ظرفيت سيستم بيشتر است به وسيله شيرهايي به نام شير فشار شكن (Throttle Valve ) ظرفيت پمپ را تا ظرفيت مورد نياز در سيستم كاهش مي دهد. به اين ترتيب كه شير فشار شكن با صرف انرژي باعث افزايش انرژي اصطكاكي در قسمت خروجي پمپ شده و باعث كاهش ظرفيت مي شود.كنترل ظرفيت پمپ مي تواند با برگرداندن قسمتي از مايع به بخش ورودي پمپ نيز صورت بگيرد كه غالباً اين روش براي پمپهاي جابجايي مثبت بكار مي رود زيرا براي اين گونه پمپها شير فشار شكن به كار نمي رود.

راه ديگر براي تنظيم ظرفيت پمپ تطبيق سرعت چرخش پمپ با ظرفيت  مورد نياز است كه غالباً كار آساني است زيرا پمپهاي الكتروموتوري با سرعت ثابتي راه اندازي مي شوند ولي از اين روش در پمپهاي توربيني مي توان استفاده كرد.