يکي از عواملي که از ديرباز مورد توجه انسان بوده است ساختن و به دست آوردن رنگ بوده است. رنگ علاوه بر مصارف هنري ، در رنگ کردن پارچه ، رنگ کردن اجسام چوبي ، پوشش لعاب ها و رنگ در شيشه استفاده مي شود . رنگ در گذشته به صورت طبيعي از گياهان و جانوران گرفته مي شده است. مثلاً از نوعي صدف ، رنگ قرمز تهيه مي شده و چون اين رنگ هاي طبيعي به علت پيشرفت صنعت مقرون به صرفه نبوده و پايداري لازم را نداشته است از اکسيد فلزات براي رنگين نمودن شيشه ها استغاده مي کنند که خواص اين اکسيدهاي فلزي به شرخ ذيل است:

دارا بودن استحکام و مقاومت در برابر حرارت و رطوبت و داشتن قدرت حلاليت خوب در شيشه است.[1]

توليد شيشه رنگي در دنياي باستان در حقيقت امري اجباري بوده است ، چرا که جهت رنگي کردن شيشه بايد از اکسيد فلزات گوناگون استفاده کرد. شواهد تاريخي و باستان شناسي نمايانگر اين حقيقت مهم است که شيشه ي رنگي به صورت مهره هاي تزئيني ريز و درشت حدّود بيش از هزار سال به رقابت با سنک هاي قيمتي که دسترسي به آنها جهت عموم به مراتب دشوارتر از شيشه بود.

دستور ترکيب اکسيد فلزات مختلف به ماده اصلي جهت ساختن شيشه هاي رنگي به روي يک سري گل نوشته مکشوف از حفريات کتابخانه آشور نپال در نينوا با تمام جزئيات آورده شده است.

ترکيب اکسيد فلزاتي چون منگنز و آهن جهت به وجود آوردن شيشه رنگي ، براي اوّلين بار به احتمال قوي به صورت تصادفي صورت گرفته است ، ولي استفاده از اکسيد فلزات ديگري چون مس ، سرب ، کبالت و سنگ سرمه بايد به صورت ارادي و دانسته صورت گرفته باشد .[2]

يکي از مهمترين عوامل در شيشه گري دستي نحوه ساخت رنگ هاي شيشه و يا به اصطلاح شيشه گران نحوه بار بندي است ، چرا که تنوع رنگ ها موجب زيبايي بيشتر فرآورده هاي شيه اي مي شود و معملا شيشه گران براي تهيه رنگ هاي مورد نياز از اکسيدهاي فلزات که به صورت پودر در بازار وجود دارد استفاده مي کنند . اين اکسيد ها به اندازه مورد نياز با خرده شيشه يا سيليس مي بايست مخلوط گردد و سپس جهت ذوب شدن به مدت 8 ساعت در داخل کوره با حرارت 1050 تا 1200 درجه سانتي گراد قرار گيرد.

در صورتي که مقدار سيليس موجود در ماده اوليه زياد باشد به همان نسبت درجه حرارت بيشتري جهت ذوب لازم است. کوره بايد در تمام طول شبانه روز روشن باشد و شيشه در حالت مذاب نگهداري شود. در غير اين صورت به شيشه لطمه وارد مي شود.[3]

رنگ هايي که معمولاً در صنعت شيشه گري هستند به شرح ذيل است:

رنگ آبي

شيشه آبي که شايد بتوان آن را اوّلين رنگ مورد علاقه شيشه گران باستان دانست و جهت تهيه آن از اکسيد کبالت و يا اکسيد مس در تهيه انواع پررنگ و کم رنگ استفاده مي شود. قديمي ترين شيشه آبي از حفريات باستان شناسي در بين النهرين بدست آمده است که رنگ خود را مديون اکسيد کبالت است.

تنها درصد کمي از اين اکسيد کافي است (5 درصد) تا به شيشه رنگ آبي دهد.

رنگ قرمز

شيشه قرمز که به دو طريق مختلف ساخته مي شد : نوع اول استفاده از اکسيد مس که اين روش متداول تر نسبت به روش دوم که استفاده از اکسيد سرب است ، بوده است.

لازم به تذکر است که استفاده از  سرب جهت تهيه شيشه ي قرمز تنها براي مدت کوتاهي مورد مصرف شيشه گران دوران باستان بوده است و منسوخ گرديده است.

رنگ شيشه سفيد مات

اين شيشه از آنجا مورد استفاده قرارگرفت که شباهت زيادي به مصنوعات گرانبها مانند چيني داشت. شيشه ي سفيد توليد شده به وسيله شيشه گران باستان معمولاً به تنهايي مورد استفاده قرار نمي گرفت. بلکه با رنگ هاي ديگر مخلوط و اشياي زينتي بدل چون مرمر ، عقيق و يا عقيق سليماني مي ساختند و يا جهت تزيين ظروف شيشه اي مختلف از آن استفاده مي کردند. شيشه گران دوران باستان جهت تهيه اين رنگ از ترکيب کليسيم و سنگ سرمه استفاده کرده اند.

رنگ سبز

به وجود آمدن اين رنگ تقريباً تصادفي بوده است و با ذوق شيشه گران اين رنگ شيشه بيشتر مورد مصرف عادي و روزانه داشت تا تزييني ، چرا که توليد آن در مقياس وسيع صورت مي گرفت در ميان روميان متداول بوده است.

شيشه سبز رنگ ، رنگ خود را مديون اکسيد آهن است که به صورت طبيعي در شن مورد مصرف اين صنعت وجود داشت ، اکسيد آهن در موقعيت فرو 1، که جذب کننده قوي در ناحيه قرمز طيف نوري است باعث به وجود آوردن رنگ آبي مي گردد در حاليکه يون هاي فريک که جذب کنده اي ضعيف  است در ناحيه بنفش طيف  نوري هستند ، شيشه را زرد مي کند. ترکيب يون هاي فرو و فريک رنگ سبز را توليد مي نمايد.

رنگ زرد

توليد شيشه زرد پيش از ديگر شيشه هاي رنگي آغاز شده است ، به طور مثال اوّلين شي تاريخ گذاري شده مصر مربوطتوتمويس است ، به رنگ زرد بوده است.

لازم به تذکر است که ترکيب بيشتر مقدار فلز مي تواند شيشه را بسيار پررنگ نموده و رنگ تيره اي که به نظر مي رسد به سياهي مي زند.

رنگ بي رنگ يا شفاف:

توليد اين نوع شيشه براي اوّلين بار در ايران و بين النهرين از قرن چهارم پيش از ميلاد به بعد شروع شده است و در مصر يک قرن بعد صورت عمل به خود گرفت.

شيشه را مي توان با استفاده از سنگ سرمه صاف و شفاف ساخت. في المثل اگر خميرشيشه اي که داراي رنگ سبز است با سنگ سرمه مخلوط کرده و تا درجه حرارت مخصوص حرارت بدهند شيشه ي به دست آمده صاف و شفاف است.

استفاده از سنگ سرمه در حدّود قرن چهارم ميلادي از رونق افتاد و جاي خود را به منگنز سپرد و دليل آن شايد سهل الوصول بودن منگنز نسبت به سنگ سرمه است و اين جايگزيني تا قرون اسلامي ادامه داشت.

به طور کلي براي رنگين کردن شيشه از اکسيد هاي فلزي استفاده مي گردد:

رنگ آبي                                                                  لاجوردي اکسيد کبالت

رنگ قرمز                                                                 سلنيم + کادميم