چكيده:

اژكتورها تا حدودي داراي قيمت هايي كمتر و هزينه نگهداري كمي نسبت به پمپ ها دارند. معمولا اژكتورها داراي يك شيپوره همگرا- واگراي دروني دارند. كه در آن سيال رانده شده براي تغذيه و يك شيپوره بزرگ تر بيروني كه در آن گازها تخليه شده. ممنتم يا انرژي سيال خروجي از شيپوره راندني داراي سرعت بالا مي باشد. اما به ميزان جزئي اين سرعت به گازهاي در حال تخليه هم وارد مي شود. پس در اين صورت سرعت مخلوط ما كمتر از سرعت سيال وارد شده مي باشد. ولي در هر صورت سرعت آن بيشتر از سرعت صوت مي باشد. اجكتور نام عمومي جتي است كه قادر به تخليه محصولات مختلف گازي، محلول، و جامد (پودر، گرانول يا لجن) بوده كه داراي اسامي مختلفي مي باشد كه اساس آن تابع بودن از : پمپ جت خلاء، ترمو كمپرسور، اسكرابر گاز و غيره مي باشد. تئوري عملياتي براي انواع آن مشابه مي باشد.

شرح و توصيف:

يك اژكتورنوع ساده شده اي از يك پمپ خلاء يا يك كمپرسور خلاء مي باشد كه در آن هيچگونه پيستون ، شير يا روتور و ديگر اجزاي متحرك وجود ندارد . بخار با فشار بالا به محفظه بخار وارد مي شود و در حين عبور از نازل بخار منبسط شده و نازل را در يك سرعت بسيار بالايي ترك مي نمايد ، هوا ، گاز يا بخار مخلوط مايع از طريق مايع و بوسيله نازل مكش وارد مي شود . در اينجا هواو ديگر مخلوط به وسيله بخار با سرعت بالا به ورودي ديفيوزر يا نازل ونتوري شكل وارد مي شود و سپس از انتهاي ديفيوزر خارج مي شود در ديفيوزر سرعت زياد و فشار كم سيال به سرعت كم و فشار زياد سيال تبديل مي شود كه از فشار مكش مخلوط هوا بيشتر و يا به عبارت بهتر هد سرعت مخلوط به فشار تبديل مي شود كه از فشار مكش مخلوط هوا بيشتر ولي از فشار بخار ورودي كمتر مي باشد .
استفاده از اژكتورها براي كاربرد هاي مناسب متكي بر فاكتور هاي زير مي باشد :

1. فشار بخار : انتخاب اژكتور بر مبناي فشار مينيمم خط انتخاب شود .
2. دماي آب : انتخاب بر مبناي دماي ماكزيمم آب مي باشد .
3. دما و فشار مكش : احتياجات كلي فرآيند بايد در نظر گرفته شود ، انتخاب معمولا" به وسيله مينيمم فشار مكش مورد نياز (بالاترين خلاء) مي باشد .
4. ظرفيت مورد نياز

خصوصيات اژكتورها (Features) :

1. با مخلوط هاي بخار خورنده خشك يا مرطوب كار مي كنند .
2. يك خلاء منطقي مورد نياز براي عمليات صنعتي را ايجاد مي نمايد .
3. در سايز هاي مختلف براي ظرفيت هاي كم و زياد موجود مي باشند.
4. استفاده از آن راحت و بازده آن خوب مي باشد .
5. هيچ قسمت متحركي ندارند بنابراين هزينه تعمير آنها پايين و عمل آنها اگر خورندگي عامل مزاحمي نباشد يكسان و يكنواخت است .
6. عمليات آنها ايمن تر و مي توان از اژكتور ها در محل گازهاي قابل انفجار استفاده نموده و خطر انفجار توسط جرقه را بر طرف ساخت .
7. عمليات مداوم در محدوده طراحي دارند .
8. هزينه هاي ساخت به طور نسبتا" خوبي نسبت به پمپ خلاء مكانيكي پايين و همچنين فضاي كمي را اشغال مي كنند .

انواع اژكتورها :

اجكتور مي تواند يك مرحله اي يا چند مرحله اي باشد . در استفاده از اژكتورها به صورت چند مرحله اي ممكن است از كندانسور استفاده شود . (Intercondenser) كه به سيستم اجازه مي دهد در فشار هاي مطلق پايين تر از يك مرحله اي عمل نمايد .

وقتي كه بار ورودي زيادي داشته باشيم به صورت موازي به كار برده مي شوند و يا به اين دليل كه اگر قسمتي از سيستم فرآيند دچار خرابي شد و نياز به تعمير داشت بدون ايجاد مشكل براي قسمت هاي خراب از ساير قسمت ها جدا مي شود . واحدهاي چند مرحله اي سري براي فشار هاي پايين مورد نياز مي باشد .

اژكتورها را نيز مي توان به 2 نوع اژكتور مايع و گاز نيز تقسيم كرد.
اژكتورها تا حدودي داراي قيمت هايي كمتر و هزينه نگهداري كمي نسبت به پمپ ها دارند. معمولا اژكتورها داراي يك شيپوره همگرا- واگراي دروني دارند. كه در آن سيال رانده شده براي تغذيه و يك شيپوره بزرگ تر بيروني كه در آن گازها تخليه شده. ممنتم يا انرژي سيال خروجي از شيپوره راندني داراي سرعت بالا مي باشد. اما به ميزان جزئي اين سرعت به گازهاي در حال تخليه هم وارد مي شود. پس در اين صورت سرعت مخلوط ما كمتر از سرعت سيال وارد شده مي باشد. ولي در هر صورت سرعت آن بيشتر از سرعت صوت مي باشد. پس در اين صورت شيپوره بزرگ تر بعنوان يك ديفيوزر همگرا- واگرا است كه در آن فشار افزايش يافته و سرعت صوت كاسته شده است.

ساختمان اژكتور و اساس كار آن:

اژكتور داراي ساختماني شيپوري (Venturi) است. هوا يا بخار فشرده از طريق يك لوله باريك (Nozzle) به سرعت جهش مانند  (Jet) به فضاي مخروطي شيپور هدايت مي شود.
مسلم است كه فشار خروجي اژكتور از ورودي آن بيشتر است و علت بر نگشتن گاز از خروجي اژكتور به ورودي آن سرعت زياد مخلوط آب و گازها در خرطومي (Diffuser) اژكتور است.

 
شكل 1- اجزاي اجكتور

موارد كاربرد اژكتورها:

مي دانيم كه نقطه جوش تابع مستقيمي از فشار محيط است. به عبارت صحيح تر، فشار و نقطه جوش رابطه مستقيمي با هم دارند. لذا كاهش فشار محيط ، كاهش نقطه جوش را به همراه دارد. با توجه به اين عبارت اهميت اژكتور به عنوان تنها وسيله توليد خلاء در صنايع نفت و پتروشيمي مشخص مي شود از موارد استفاده اژكتور مي توان به دو مورد زير اشاره كرد:

1. همان گونه كه مي دانيم هيدروكربن ها در درجه حرارت هاي بالا ممكن است شكسته شوند و يا با ذرات ديگر تركيب شوند، بنابراين براي تصفيه و تفكيك نفت خام در پالايشگاه ها از برج هاي خلاء استفاده مي شود به دليل اينكه در اينگونه برج ها درجه حرارت پايين آمده و قادر خواهيم بود بدون ازدياد درجه حرارت به ميزان زياد مواد را تفكيك و تصفيه كنيم.
2. تخليه يك طرفه مايعات از ديگر استفاده هاي اژكتورهاست كه در اين حالت اژكتور همانند يك تلمبه عمل مي نمايد كه در صنعت به (Jet Pump) معروف است.

قطعات اصلي اژكتورها :

اژكتورها از لحاظ دسته و تقسيم بندي انواع متفاوتي ندارند و همواره يك اژكتور مي تواند از قطعات اصلي زير تشكيل شده باشد :

1. سرپوش بازديد افشاننده
2. صافي بخار
3. سرپوش افشاننده
4. ورودي بخار آب
5. سرپوش ورودي
6. ورودي
7. افشاننده
8. مبدل فشار به سرعت يا خرطومي
9. خروجي